Μάζεμα ελιάς: Πότε γίνεται, τρόποι συγκομιδής και εργαλεία

Το μάζεμα της ελιάς γίνεται συνήθως από τον Οκτώβριο έως τον Ιανουάριο, ανάλογα με την ποικιλία, την περιοχή και το αν θέλεις τον καρπό για λάδι ή για βρώση. Η σωστή στιγμή, ο τρόπος συγκομιδής και ο χειρισμός του καρπού μέχρι το ελαιοτριβείο καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό την ποιότητα του λαδιού σου.

Σε αυτόν τον οδηγό θα δεις πότε να ξεκινήσεις, ποιες μέθοδοι υπάρχουν, ποια εργαλεία κάνουν τη δουλειά πιο γρήγορη και τι χρειάζονται τα δέντρα όταν τελειώσει το λιομάζεμα.

Πότε γίνεται το μάζεμα της ελιάς

Στις περισσότερες περιοχές της Ελλάδας η συγκομιδή της ελιάς για λάδι ξεκινά τον Οκτώβριο και ολοκληρώνεται μέχρι τον Ιανουάριο, ενώ σε ψυχρότερες περιοχές μπορεί να συνεχιστεί και αργότερα. Οι πράσινες βρώσιμες ελιές μαζεύονται νωρίτερα, πριν αλλάξουν χρώμα, και οι μαύρες βρώσιμες όταν ωριμάσουν πλήρως.

Η χρονική στιγμή επηρεάζει άμεσα το αποτέλεσμα. Όσο πιο νωρίς μαζέψεις, τόσο πιο φρουτώδες και πικάντικο είναι το λάδι, με περισσότερες πολυφαινόλες αλλά μικρότερη απόδοση. Όσο αργότερα, τόσο αυξάνεται η ποσότητα λαδιού, όμως τα αρώματα γίνονται πιο ήπια και ο καρπός είναι πιο εκτεθειμένος σε πτώση, καιρικές συνθήκες και προσβολές.

Πότε μαζεύεται η κορωνέικη ελιά

Η κορωνέικη, η πιο διαδεδομένη ελαιοποιήσιμη ποικιλία στη χώρα, μαζεύεται συνήθως από τα τέλη Οκτωβρίου έως τον Δεκέμβριο. Η ακριβής περίοδος αλλάζει από περιοχή σε περιοχή και από χρονιά σε χρονιά, γι' αυτό ο πιο αξιόπιστος οδηγός είναι η εικόνα του καρπού και όχι η ημερομηνία στο ημερολόγιο.

Πώς καταλαβαίνεις ότι οι ελιές είναι έτοιμες

Το πιο αξιόπιστο σημάδι είναι η αλλαγή χρώματος. Για λάδι υψηλής ποιότητας, η καλύτερη στιγμή είναι όταν οι περισσότεροι καρποί στο δέντρο περνούν από το πράσινο στο κοκκινωπό ή μωβ. Αν οι ελιές έχουν μαυρίσει εντελώς, έχουν αρχίσει να ζαρώνουν ή πέφτουν μόνες τους στο έδαφος, η συγκομιδή έχει ήδη καθυστερήσει.

Τρόποι συγκομιδής ελιάς

Υπάρχουν τέσσερις βασικοί τρόποι για το μάζεμα της ελιάς. Η επιλογή εξαρτάται από τον αριθμό και το ύψος των δέντρων, τον χρόνο που έχεις και τα χέρια που είναι διαθέσιμα.

Με το χέρι και με χτένια

Το μάζεμα με το χέρι ή με πλαστικά χτένια είναι ο πιο ήπιος τρόπος για το δέντρο και τον καρπό. Ταιριάζει σε λίγα δέντρα, στα χαμηλά κλαδιά και στις βρώσιμες ελιές, όπου ο καρπός δεν πρέπει να χτυπήσει. Το μειονέκτημα είναι ο χρόνος: σε μεγαλύτερο ελαιώνα γίνεται κουραστικό και ανεβάζει το κόστος σε μεροκάματα.

Ράβδισμα με ραβδί ή καλάμι

Ο παραδοσιακός τρόπος χρειάζεται μόνο ένα ραβδί, όμως έχει κόστος για το δέντρο. Η ελιά καρποφορεί στους βλαστούς της προηγούμενης χρονιάς, οπότε τα δυνατά χτυπήματα σπάνε βλαστούς που θα έδιναν καρπό την επόμενη σεζόν και αφήνουν πληγές σε φλοιό και φύλλα. Αν ραβδίζεις, χτύπα με μέτρο και στοχευμένα.

Μάζεμα ελιάς με μηχάνημα

Τα ελαιοραβδιστικά μπαταρίας είναι σήμερα η πιο δημοφιλής λύση για μικρούς και μεσαίους ελαιώνες. Τα δάχτυλά τους κινούνται γρήγορα και τινάζουν τον καρπό με πολύ λιγότερη καταπόνηση για τα κλαδιά από το ράβδισμα, ενώ με το κοντάρι φτάνεις και σε ψηλότερα σημεία του δέντρου. Δεν χρειάζονται καύσιμα ούτε καλώδιο, οπότε κινείσαι ελεύθερα μέσα στον ελαιώνα. Αν η δουλειά είναι πολλή, μια εφεδρική φορτισμένη μπαταρία σε γλιτώνει από διακοπές στη μέση της μέρας.

Για μεγάλες εκτάσεις υπάρχουν και οι δονητές κορμού, που προσαρμόζονται σε τρακτέρ και τινάζουν ολόκληρο το δέντρο με μία κίνηση. Είναι πολύ γρήγοροι, αλλά απαιτούν σημαντική επένδυση και δέντρα με κατάλληλο κορμό και σχήμα.

Μάζεμα ελιάς από το έδαφος

Οι ελιές που έχουν πέσει μόνες τους στο χώμα δίνουν λάδι χαμηλότερης ποιότητας και υψηλότερης οξύτητας, γιατί ο καρπός έχει τραυματιστεί και έχει αρχίσει να αλλοιώνεται. Αν τις μαζέψεις, κράτησέ τις σε ξεχωριστά τσουβάλια και μην τις ανακατεύεις με τον καρπό του δέντρου.

Εργαλεία για μάζεμα ελιάς

Πριν ξεκινήσεις, έλεγξε ότι έχεις όλο τον βασικό εξοπλισμό, ώστε να μη χάνεις μέρες δουλειάς όταν ο καιρός είναι καλός.

• Ελαιοραβδιστικό ή χτένια, ανάλογα με τη μέθοδο που θα ακολουθήσεις.
• Δίχτυα για ελιές, που στρώνονται κάτω από κάθε δέντρο και μαζεύουν τον καρπό. Προτίμησε ανθεκτικά δίχτυα σε μέγεθος που καλύπτει όλη την κόμη.
• Τσουβάλια για ελιές, κατά προτίμηση διχτυωτά, ώστε ο καρπός να αερίζεται μέχρι το ελαιοτριβείο.
• Κονταροπρίονα για τα ψηλά κλαδιά και ψαλίδια κλαδέματος για λαίμαργους βλαστούς και ξερά κλαδιά, αν κάνεις ελαφρύ κλάδεμα την ώρα της συγκομιδής.
• Γάντια εργασίας που προστατεύουν τα χέρια σου όταν τραβάς δίχτυα, πιάνεις κλαδιά και γεμίζεις τσουβάλια.
• Καρότσια για να μεταφέρεις τα γεμάτα τσουβάλια από τα δέντρα μέχρι το όχημα χωρίς να τα σέρνεις.

Πώς να οργανώσεις το λιομάζεμα βήμα βήμα

1. Καθάρισε το έδαφος γύρω από τα δέντρα από χόρτα, πέτρες και ξερά κλαδιά, ώστε τα δίχτυα να στρώνονται σωστά και να μη σκίζονται.
2. Στρώσε τα δίχτυα ώστε να καλύπτουν όλη την περίμετρο της κόμης και να πατάει το ένα πάνω στο άλλο, για να μη χάνεται καρπός στα κενά.
3. Τίναξε τον καρπό ξεκινώντας από τα ψηλά κλαδιά και προχωρώντας προς τα χαμηλά.
4. Καθάρισε τις ελιές από φύλλα και κλαδάκια πριν τις βάλεις στα τσουβάλια.
5. Άφησε τα γεμάτα τσουβάλια σε σκιερό και δροσερό σημείο μέχρι να φύγουν.
6. Πήγαινε τον καρπό στο ελαιοτριβείο όσο πιο γρήγορα μπορείς.

Απόφυγε το μάζεμα αμέσως μετά από βροχή. Ο βρεγμένος καρπός αλλοιώνεται πιο γρήγορα μέσα στα τσουβάλια και τα δίχτυα βαραίνουν και δυσκολεύουν τη δουλειά.

Μεταφορά στο ελαιοτριβείο: τσουβάλια και χρόνος

Από τη στιγμή που μαζεύεται, ο καρπός αρχίζει να αλλοιώνεται. Όσο περισσότερο μένει αποθηκευμένος, τόσο ανεβαίνει η οξύτητα και χάνονται τα αρώματα του λαδιού. Γι' αυτό η έκθλιψη πρέπει να γίνεται ιδανικά μέσα σε 24 ώρες από τη συγκομιδή.

Για τη μεταφορά προτίμησε διχτυωτά τσουβάλια ή τελάρα με ανοίγματα, ώστε ο καρπός να αερίζεται. Απόφυγε τις κλειστές πλαστικές σακούλες, γιατί οι ελιές ζεσταίνονται και ξεκινά ζύμωση. Μη στοιβάζεις τα τσουβάλια πολύ ψηλά, για να μη λιώνουν οι ελιές στο κάτω μέρος από το βάρος, και κράτα τα μακριά από τον ήλιο.

Τι κάνεις στην ελιά μετά τη συγκομιδή

Η δουλειά δεν τελειώνει με το τελευταίο τσουβάλι. Οι εργασίες των επόμενων εβδομάδων προετοιμάζουν τα δέντρα για την επόμενη σοδειά.

Ψεκασμός με χαλκό

Το τίναγμα και το ράβδισμα αφήνουν μικρές πληγές σε φύλλα και βλαστούς, από όπου μπαίνουν μύκητες και βακτήρια, όπως αυτά που προκαλούν το κυκλοκόνιο και την καρκίνωση της ελιάς. Γι' αυτό συνιστάται ψεκασμός με χαλκούχο σκεύασμα αμέσως μετά τη συγκομιδή. Θα βρεις χαλκούχα σκευάσματα στα μυκητοκτόνα και βακτηριοκτόνα. Ακολούθησε πάντα τη δοσολογία και τις οδηγίες της ετικέτας.

Κλάδεμα

Το κλάδεμα της ελιάς γίνεται μετά το τέλος της συγκομιδής και πριν ξεκινήσει η άνθιση, αποφεύγοντας τις περιόδους με παγετό. Αφαίρεσε ξερά, άρρωστα και λαίμαργα κλαδιά και άνοιξε το κέντρο του δέντρου για να μπαίνει φως. Μετά το κλάδεμα, ένας ακόμη ψεκασμός με χαλκό προστατεύει τις τομές.

Λίπανση ελιάς μετά τη συγκομιδή

Η βασική λίπανση της ελιάς γίνεται τον χειμώνα, μετά τη συγκομιδή, ώστε τα θρεπτικά στοιχεία να είναι διαθέσιμα όταν το δέντρο ξεκινήσει τη νέα βλάστηση την άνοιξη. Το άζωτο είναι το στοιχείο που χρειάζεται περισσότερο η ελιά, ενώ το κάλιο και το βόριο παίζουν ρόλο στην καρποφορία. Η σωστή ποσότητα εξαρτάται από το έδαφος, την ηλικία του δέντρου και την παραγωγή, γι' αυτό μια ανάλυση εδάφους σε βοηθά να διαλέξεις σωστά ανάμεσα στα λιπάσματα και προϊόντα θρέψης.

Συχνές ερωτήσεις για το μάζεμα της ελιάς

Πότε μαζεύουμε τις ελιές για λάδι;

Στις περισσότερες περιοχές της Ελλάδας οι ελιές για λάδι μαζεύονται από τον Οκτώβριο έως τον Ιανουάριο. Η καλύτερη στιγμή είναι όταν οι περισσότεροι καρποί αλλάζουν χρώμα από πράσινο σε κοκκινωπό ή μωβ. Νωρίτερα παίρνεις πιο αρωματικό λάδι με μικρότερη απόδοση, αργότερα περισσότερο λάδι με πιο ήπια γεύση.

Πόσο λάδι βγάζουν οι ελιές;

Η απόδοση εξαρτάται από την ποικιλία, το στάδιο ωρίμανσης και τη χρονιά. Συνήθως κυμαίνεται από 15% έως 25%, δηλαδή από 100 κιλά ελιές βγαίνουν περίπου 15 έως 25 κιλά λάδι. Οι πιο ώριμοι καρποί δίνουν γενικά μεγαλύτερη απόδοση από τις ελιές που μαζεύονται νωρίς για αγουρέλαιο.

Ποιο μηχάνημα είναι καλύτερο για μάζεμα ελιάς;

Για μικρούς και μεσαίους ελαιώνες, το ελαιοραβδιστικό μπαταρίας είναι η πιο πρακτική επιλογή, γιατί είναι ελαφρύ, δεν χρειάζεται καύσιμα και καταπονεί λιγότερο τα κλαδιά από το ράβδισμα. Για μεγάλες εκτάσεις με πολλά δέντρα, οι δονητές κορμού σε τρακτέρ κάνουν τη δουλειά πολύ πιο γρήγορα.

Μπορώ να κρατήσω τις ελιές μερικές μέρες πριν το ελαιοτριβείο;

Δεν συνιστάται. Μετά τη συγκομιδή ο καρπός αρχίζει να αλλοιώνεται, η οξύτητα ανεβαίνει και το λάδι χάνει αρώματα. Ιδανικά η έκθλιψη γίνεται μέσα σε 24 ώρες. Αν χρειαστεί αναμονή, κράτα τις ελιές σε διχτυωτά τσουβάλια, σε δροσερό και σκιερό σημείο.

Γιατί κάνει κακό το δυνατό ράβδισμα στην ελιά;

Η ελιά καρποφορεί στους βλαστούς της προηγούμενης χρονιάς. Τα δυνατά χτυπήματα σπάνε αυτούς τους βλαστούς, μειώνουν την παραγωγή της επόμενης σεζόν και ανοίγουν πληγές από όπου μπαίνουν ασθένειες, όπως η καρκίνωση. Γι' αυτό μετά το ράβδισμα συνιστάται πάντα ψεκασμός με χαλκό.